Historia Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego im. Michała Oczapowskiego Koło w Poznaniu
(przy Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu)
Polskie Towarzystwo Zootechniczne im. Michała Oczapowskiego powołano w lipcu 1922 roku z inicjatywy Karola Malsburga, Zygmunta Moczarskiego, Karola Różyckiego, Jana Sosnowskiego, Maurycego Trybulskiego, Romana Prawocheńskiego, Jana Rostafińskiego i Zygmunta Ihnatowicza. Zasadniczym celem Towarzystwa było „podnoszenie hodowli w Polsce przez prowadzenie i wspieranie naukowych badań biologicznych w zastosowaniu do hodowli zwierząt domowych ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień mogących służyć za podstawę do rozwiązania pytań praktyki hodowlanej”. Do Towarzystwa przystąpili wszyscy profesorowie hodowli i niektórych nauk pokrewnych, asystenci katedr, znaczna część inspektorów hodowli oraz nauczycieli szkół rolniczych i hodowcy-praktycy.
PTZ należy do najstarszych towarzystw zootechnicznych na świecie. Organizacja ta stała się ośrodkiem myśli naukowej i praktycznego zastosowania nauki w hodowli zwierząt, a zakres zadań oraz struktura zawodowa członków na przestrzeni 100 lat działalności Towarzystwa pozostawała w zasadzie niezmienna.
W 1930 roku istniały już koła PTZ w ośrodkach akademickich w Warszawie, Krakowie, Lwowie i Poznaniu. Obejmowały one swoją działalnością do 1950 roku całość zagadnień związanych z badaniami naukowymi, doświadczalnictwem zootechnicznym, upowszechnianiem wiedzy i doradztwem praktycznym, hodowlą zarodową, kontrolą użytkowości, inseminacją, stacjami oceny użytkowości zwierząt, rejonowymi zakładami doświadczalnymi, opracowaniem druków dokumentacji hodowlanej i ustawodawstwa, a nawet produkcją sprzętu zootechnicznego. Prowadzono też na szeroką skalę szkolenie służb zootechnicznych.
Powyższe zadania realizowano poprzez powoływane sukcesywnie komitety i komisje, składające się z wybitnych fachowców. Mianowicie:
– Komisja Doświadczalnictwa utworzona w 1927 r., uzyskała w 1930 r. od Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych uprawnienia do kierowania pracami zootechnicznymi zakładów doświadczalnych w: Mużyłowie (woj. tarnopolskie), Stanis ławówce (woj. lwowskie), Boguchwale k. Rzeszowa, Sarnach (woj. Wołyńskie), Starym Brześciu (woj. Warszawskie), Świsłoczy (woj. Białostockie) i działem zootechnicznym w Kościelcu (powiat Koło) oraz koordynowała prace doświadczalne także w innych placówkach. Komisja ta zatwierdzała plany badawcze, czuwała nad poprawnością metodologiczną i ujednoliceniem metodyki badań, aby wyniki były porównywalne. Dwa razy w roku kontrolowała przebieg badań oraz opracowywała i publikowała sprawozdania z wyników badań.
– Komisja Racjonalizacji Żywienia utworzona w 1930 r., na podstawie opracowywanych ankiet, zbieranych przez organizacje i instytucje rolnicze wyszukiwała błędy i niedostatki w żywieniu zwierząt, opracowywała racjonalne zasady żywienia i podjęła pierwsze prace w zakresie kiszonkarstwa i użytkowania pastwisk, żywienia koni i owiec.
– Komitet do Spraw Owczarstwa utworzony w 1929 r. badał stan i potrzeby owczarstwa, zajął się hodowlą owiec, produkcją owczarską i obrotem surowcami, łącznie z eksportem wraz z cłami ochronnymi oraz organizacją wzorowych bacówek i chowem owiec kożuchowych. Opracował metody prowadzenia pracy hodowlanej oraz wzory dokumentacji i ksiąg hodowlanych.
– Komisja do Spraw Selekcji Kur Użytkowych powstała w 1929 r.
– Komitet do Spraw Hodowli Trzody Chlewnej utworzony w 1931 r. o zakresie działania podobnym do wyżej przytoczonego zakresu Komitetu do Spraw Owczarstwa. W Starym Brześciu powstała pierwsza w Polsce Stacja Kontroli Użytkowości Trzody Chlewnej świń bekonowych.
W 1939 roku na IV Międzynarodowym Kongresie Zootechnicznym w Zurychu z inicjatywy 12 państw, w tym Polski, reprezentowanej przez prezesa PTZ Romana Prawocheńskiego, uchwalono powołanie do życia Europejskiej Federacji Zootechnicznej. Prace nad jej utworzeniem, po przerwie w latach wojny, wznowiono w 1947 r. i w 1950 r. Federacja została utworzona.
Pierwszy powojenny Zjazd PTZ odbył się w Krakowie w 1945 roku. W latach 1947-1951 PTZ stało się ponownie organem doradczym i opiniodawczym Ministerstwa Rolnictwa w zakresie programów nauczania uniwersyteckiego i badań naukowych, opracowywania metodyk tych badań oraz udzielania pomocy w urządzaniu laboratoriów, prowadzenia doświadczeń oraz opracowywania i publikowania ich wyników, opracowania sieci zakładów doświadczalnych, izb rolniczych i programów ich działania, szkolenia pracowników naukowych i technicznych dla zakładów doświadczalnych i fachowców dla prowadzenia hodowli zwierząt. Towarzystwo zajęło się opracowywaniem rejonizacji dla poszczególnych gatunków i ras zwierząt, wzorców rasowych, metod prowadzenia pracy hodowlanej, zasad znakowania zwierząt i zapisów do ksiąg hodowlanych, opracowaniem przepisów o nadzorze nad rozpłodnikami, a także opiniowaniem planów budowy pomieszczeń dla poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich i urządzeń budynków gospodarskich. Powołano, na wzór z okresu przedwojennego, komitety, komisje i sekcje pod kierownictwem najlepszych specjalistów. Były to mianowicie:
– Komitet Naukowy jako organ doradczy w zakresie nauczania uniwersyteckiego i badań naukowych, skupiających uczonych prowadzących badania nad hodowlą i żywieniem zwierząt.
– Komisja Doświadczalnictwa, która zorganizowała sieć rejonowych zakładów doświadczalnych dla rozwiązywania zagadnień praktycznych o charakterze regionalnym, lokalnym i jako wzorcowe gospodarstwa dla potrzeb doradztwa zootechnicznego. Były one administrowane przez izby rolnicze.
– Komisja Hodowlana Produkcji Zwierząt Większych, obejmującą następujące podkomisje Hodowli: Koni, Bydła Nizinnego, Bydła Czerwonego, Owiec, Trzody Chlewnej, Kóz, Królików, Drobiu, Pszczół oraz Jedwabników. Działalność tej Komisji obejmowała nowelizacje ustawy o nadzorze nad hodowlą poszczególnych gatunków zwierząt oraz odpowiednich rozporządzeń wykonawczych, a także opracowanie znowelizowanych i nowych druków hodowlanych oraz do kontroli użytkowości zwierząt.
– Komisja Weterynarii i Higieny Zwierząt
– Komisja Szkolenia Fachowego, organizowała kursy m.in. z zakresu genetyki populacji, stosowania matematyki i statystyki w doświadczalnictwie, poświęcone aktualnej sytuacji i perspektywom rozwoju i doskonalenia różnych gatunków zwierząt gospodarskich. Były one przeznaczone dla pracowników zakładów doświadczalnych, inspektorów i instruktorów do spraw hodowli wszystkich gatunków zwierząt gospodarskich, dla kierowników i techników stacji unasienniania, itp.
– Komisja Budownictwa Wiejskiego, która opracowała wytyczne do odbudowy zniszczonych budynków inwentarskich i modernizacji istniejących.
– Komisja Inseminacji, podjęła prace nad organizacją i metodami inseminacji zwierząt, organizacją stacji unasienniania, zwalczaniem jałowości i chorób związanych z rozrodem oraz szkoleniem personelu fachowego do pracy w inseminacji.
W okresie tym, także w ramach PTZ, powołano Spółdzielnię Wytwórczości Sprzętu Zootechnicznego w Krakowie (1946). Jej produkcja obejmowała blisko 50 artykułów dla potrzeb praktyki zootechnicznej.
W 1950 roku zwołano w Krakowie ogólny zjazd członków Towarzystwa, na którym przedstawiono i zaaprobowano nowy program działania PTZ i nowy statut. Podstawowym zadaniem Towarzystwa stało się organizowanie posiedzeń referatowo-dyskusyjnych na poziomie akademickim, upowszechnianie wiedzy zootechnicznej i udzielanie fachowych porad. W krótkim czasie zorganizowano koła Towarzystwa przy wyższych uczelniach rolniczych w: Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Lublinie, Olsztynie i Szczecinie.
W 1969 r. powołane zostały:
– Komisja Historii Nauk Zootechnicznych
– Komisja do Spraw Wiedzy Drobiarskiej
W 1972 r. Komitet Nauk Zootechnicznych PAN przekazał Towarzystwu zadania swoich komisji, zajmujących się poszczególnymi gatunkami zwierząt. Wskutek czego PTZ powołało specjalistyczne Sekcje:
– Metod Doskonalenia Zwierząt Gospodarskich
– Produkcji i Hodowli Koni
– Produkcji i Hodowli Bydła
– Produkcji i Hodowli Trzody Chlewnej
– Produkcji i Hodowli Owiec
– Produkcji i Hodowli Drobiu
– Produkcji i Hodowli Zwierząt Futerkowych
– Produkcji i Hodowli Owadów Użytkowych
Aktualnie zasady działania PTZ określa statut, zatwierdzony przez Ogólne Zebranie Członków Towarzystwa w 2016 roku. PTZ zawsze było i jest czynnikiem opiniodawczym dla Ministerstwa Rolnictwa i innych instytucji. Towarzystwo opracowało kierunki działań do przystosowania polskiej hodowli i produkcji zwierzęcej do wymogów UE, wniosło duży wkład w nowelizację ustawodawstwa hodowlanego i nadal czynnie uczestniczy w rozwoju szeroko pojmowanej hodowli zwierząt w Polsce. Podstawą działalności są zebrania referatowo-dyskusyjne.
Obecnie Towarzystwo działa poprzez dziewięć Kół, afiliowanych przy uczelniach rolniczych w Bydgoszczy, Krakowie, Lublinie, Olsztynie, Poznaniu, Siedlcach Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu.
Powołanych jest 9 Sekcji specjalistycznych:
– Chowu i Hodowli Bydła
– Chowu i Hodowli Trzody Chlewnej
– Chowu i Hodowli Owiec i Kóz
– Chowu i Hodowli Koni
– Chowu i Hodowli Zwierząt Futerkowych
– Chowu i Hodowli Drobiu (działająca jednocześnie jako Polski Oddział Światowego Stowarzyszenia Wiedzy Drobiarskiej – PO WPSA)
– Chowu i Hodowli Zwierząt Towarzyszących i Dzikich
– Praktyki Hodowlanej
– Żywienia Zwierząt
Od 1963 roku Polskie Towarzystwo Zootechniczne im. Michała Oczapowskiego jest członkiem Europejskiej Federacji Zootechnicznej (European Association for Animal Production EAAP).
Koło przy Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu liczy ponad 100 członków, z których większość wywodzi się z Wydziału Medycyny Weterynaryjnej i Nauk o Zwierzętach (dawniej Wydziału Zootechnicznego oraz Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt). Są to pracownicy Wydziału, studenci, doktoranci oraz liczna i bardzo aktywna grupa emerytowanych pracowników.
Przewodniczącymi Koła byli i są nadal pracownicy Wydziału, przeważnie z kierunków hodowlanych. Funkcję tę pełnili kolejno:
doc. dr Stefan Hoser (1966 – 1969)
prof. dr hab. Antoni Kaczmarek (1970 – 1973)
prof. nadzw. dr hab. Teresa Ponikiewska (1974-1975)
prof. dr hab. Czesław Janicki (1975-1977)
prof. nadzw. dr hab. Andrzej Skrzydlewski (1977-2004)
prof. dr hab. Tomasz Szwaczkowski (2004 – 2010)
prof. dr hab. Piotr Ślósarz (2010 – 2013)
prof. dr hab. Zbigniew Sobek (2013 – 2024)
prof. dr hab. Adam Cieślak (2024 – obecnie)
Zgodnie ze Statutem PTZ przewodniczący Kół stają się jednocześnie członkami Zarządu Głównego PTZ z siedzibą w Warszawie.
Prezesami Zarządu Głównego PTZ byli następujący przedstawiciele poznańskiego Koła PTZ, a zarazem pracownicy ówczesnej Wyższej Szkoły Rolniczej, a od 1972 r. Akademii Rolniczej w Poznaniu:
w latach 1964-1966 doc. dr Stefan Hoser
w latach 1980-1983 prof. dr hab. Antoni Kaczmarek
Powyższe było dowodem dużego uznania dla ich naukowej i organizacyjnej działalności. Szczególnie, że w tych latach rzadko zdarzało się, by prezesem Towarzystwa wybrano kogoś spoza stolicy.
Poznańskie Koło PTZ, a zwłaszcza jego członkowie prowadzą rozległą współpracę naukową z różnymi instytucjami związanymi z hodowlą i chowem zwierząt tak w kraju, jak i za granicą. Z krajowych wymienić należy przede wszystkim: wyższe uczelnie rolnicze, Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu, Instytut Zootechniki PIB w Krakowie, Instytut Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN w Jabłonnie, PTNW, BEFRAPOL, ODR Sielinko oraz różne Związki Hodowców i Producentów Zwierząt.
Poznańskie Koło Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego aktywnie wspiera rozwój nauk zootechnicznych poprzez organizację zebrań referatowo-dyskusyjnych, szkoleń oraz corocznego Forum Zootechniczno-Weterynaryjnego, które gromadzi liczne grono specjalistów i studentów
W minionym roku zrealizowano liczne wykłady otwarte, warsztaty tematyczne dotyczące bydła i koni oraz szkolenia specjalistyczne, a także aktywnie wspierano inicjatywy młodzieżowe, takie jak Animaliada i Olimpiada Wiedzy i Umiejętności Rolniczych. Koło angażuje się również w promocję młodych naukowców poprzez organizację konkursów na najlepsze prace inżynierskie i magisterskie.

